Nakon izbora nove vlade Crna Gora je deblokirala proces pristupanja. Iako se suočava sa mnogim preprekama, ta država sada predstavlja najbolju priliku za EU, da povrati zamah za proširenje na Zapadnom Balkanu, navodi se u analizi Njemačkog savjeta za spoljne poslove – DGAP (German Council on Foreign Relations). Autori izvještaja o aktuelnoj situaciji u Crnoj Gori su, između ostalih, Milan Nič, Dimitar Bečev i Sebastien Mailard.
Prema njihovim riječima, period do sredine 2024. godine biće ključan za napredak reformi u Podgorici i adekvatan odgovor Brisela.
U pomenutom izvještaju naglašavaju, između ostalog, da je Crna Gora 2012. godine započela pregovore o članstvu u EU. Iako je otvorila sva 33 pregovaračka poglavlja, zatvorila je samo tri.
“Poslednjih godina njen proces pristupanja je stagnirao zbog nedostatka političke volje. Činjenica je da je parlamentarna većina potrebna za usvajanje ključnih zakona i potvrđivanje bitnih imenovanja u pravosudnom sistemu predstavljala ozbiljan problem”, ukazuju u dokumentu Njemačkog savjeta za spoljne poslove.
Prepreke mogu biti poglavlja 23 i 24
Čelnik Pokreta “Evropa sad” (PES) Milojko Spajić, izabran je na jesen 2023. za premijera Crne Gore. Od tada se, smatraju u DGAP-u, među liderima i zvaničnicima zemlje probudio osjećaj zamaha i pozitivne energije, za koju se, navode, često samo sugeriše da je prisutan u Ukrajini i Moldaviji.
Skupština Crne Gore je u kratkom roku dogovorila izbor Vrhovnog državnog tužioca (više od dvije godine nakon penzionisanja bivšeg nosioca funkcije), posljednjeg sudije Ustavnog suda i članova Sudskog savjeta. Bolja saradnja specijalne policijske strukture sa tužiocima i Europolom, agencijom EU koja se bori protiv transnacionalnog kriminala, dovela je do, dodaju, do hapšenja nekoliko osumnjičenih na visokom nivou koji su umiješani u šverc cigareta i organizovani kriminal.
Štaviše, s obzirom na to da opozicija podržava vladu po pitanjima vezanim za EU, u izvještaju Njemačkog savjeta navodi se da sada postoji širok konsenzus u korist poboljšanja implementacije zahtjeva EU.
Podsjećaju na Spajićeve tvrdnje da njegovi ministri znaju da će svaka greška ili kašnjenje na putu ka EU rezultirati „crvenim kartonom“, odnosno smjenom. Međustranački sporazum je velika prednost i važan faktor stabilizacije, dodaje se.
U skladu sa trenutnom metodologijom pristupanja, ispunjenje privremenih mjerila je uslov za početak zatvaranja drugih poglavlja. Napredak u okviru takozvanog Klastera osnova, koji uključuje Poglavlje 23 (pravosuđe i osnovna prava) i Poglavlje 24 (pravda, sloboda i bezbjednost), određuje ukupan tempo pregovora (klauzula o ukupnoj ravnoteži).
Trenutni zamah pristupanja mogao bi, navode, naići na prepreke po ovim tačkama – i iz Podgorice i iz Brisela.
“Crnogorska Vlada je svjesna da od 83 mjere definisane kao privremena mjerila, treba da ispuni još 32. Najistaknutiji među njima su zakoni za jačanje slobode medija i definisanje uloge regulative o radiodifuziji, što je već pripremljeno. Zajedno sa svojim timom, nova ministarka za EU poslove Maida Gorčević koordinira napore Vlade da ih isporuči do sredine maja”, navodi se u pomenutom izvještaju.
Kako se čulo od eksperata EU na terenu, ovaj rok je, navode, veoma ambiciozan, ali izvodljiv.
No, sve poteze, smatraju, pomno će pratiti i Rusija, koja je spremna da iskoristi ranjivosti u članici NATO-a, koja se strateški nalazi između Srbije i Jadranske obale.
“Izvještaj IBAR bi mogao zakomplikovati stvari”
U međuvremenu, Evropska komisija je u intenzivnim razgovorima sa Podgoricom dok priprema svoj Privremeni izvještaj o ispunjenosti mjerila (IBAR). Ukoliko ovaj izvještaj bude pozitivan, belgijsko predsjedništvo Savjetom Evropske unije obećalo je crnogorskim liderima da će sazvati još jednu međuvladinu konferenciju (IGC) u junu.
Predlažu da Savjet podržava sledeću fazu procesa pristupanja.
Na strani EU, pozitivan IBAR se, navode, ne smatra sasvim izvjesnim.
“Iako to niko iz EU ne objašnjava ni javnosti ni akterima civilnog društva u Crnoj Gori, izvještaj bi mogao zakomplikovati stvari. Na crnogorskoj strani, međutim, rezultat IBAR-a u junu se već uzima zdravo za gotovo. Ankete pokazuju da 70 do 80 odsto građana Crne Gore konstantno ima visok nivo povjerenja u EU i podršku evropskim integracijama – rezultati koji su trenutno jedinstveni na Zapadnom Balkanu. Ovo povjerenje bi moglo biti narušeno sukobom očekivanja u kritičnom trenutku koji bi se mogao (zlo)upotrijebiti”, kaže se u dokumentu Njemačkog savjeta za spoljne poslove.
Prema njihovim riječima, neki unutrašnji i spoljni akteri neprijateljski su raspoloženi prema zapadnoj orjentaciji zemlje.
Još jedan očit izazov za izglede Crne Gore za EU predstavlja, navodi se u izvještaju, nedostatak ljudskih kapaciteta i tehničke ekspertize u javnoj upravi.
