Dobitnica Nobelove nagrade za mir za 2023. godinu je Narges Mohamadi za borbu protiv represije žena u Iranu i njenu borbu za ljudska prava i slobodu za sve.
„Žene, mir, sloboda“, rekla je prije proglašenja ovogodišnjeg laureata predstavnica Nobelovog komiteta.
Mohamedi je uhapšena 13 puta tokom svoje aktivističke borbe za prava žena i svih drugih građana Irana. Osuđena je na 31 godinu zatvora i bičevanje više od 100 puta.
Nagrađujući je ove godine, Norveški Nobelov komitet želi da prepozna stotine hiljada ljudi koji su prethodnih godina protestovali protiv režima diskriminacije i represije, koji targetira žene, navedeno je u obrazloženju.
Ova prestižna nagrada je do sada dodeljena 103 puta, a dobilo ju je 140 laureata od čega 110 pojedinaca i 30 organizacija.
I prošle i ove godine za nagradu je bio nominovan predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski. I dok su kladionice davale Zelenskom velike šanse, stručnjaci su bili skeptični u vezi njegovog izbora. Kako su objasnili, iako ukrajinski predsjednik vodi pravedni rat i ima svu podršku i simpatije većeg dijela svijeta, teško da će se Komitet odlučiti da nagradu dodijeli nekome ko je usred rata.
U trci za nagradu bio je i turski predsjednik Redžep Tajip Erdogan,kojeg je nominovao predsjednik turskog parlamenta, a zbog Erdoganovog posredovanja u postizanju Sporazuma o žitu kojim je omogućen izvoz žitarica iz ukrajinskih luka poslije otpočinjanja rata u toj zemlji.
Za ovogodišnju Nobelovu nagradu za mir nominovano je ukupno 305 kandidata, najmanji broj u posljednje četiri godine, objavili su organizatori. Među nominacijama koje su podnijete do krajnjeg roka 1. februara, 212 su pojedinci, a 93 su organizacije, saopštio je Nobelov odbor u Oslu.
Prošlogodišnju dodjelu obilježio je rat u Ukrajini i sukob Zapada s Vladimirom Putinom i njegovim saveznicima. Zato ne čudi što je nagrada otišla u ruke bjeloruskog aktiviste Aleša Beljackog, ruske organizacije za zaštitu ljudskih prava Memorial i ukrajinske organizacije Centar za građanske slobode.
U trenutku proglašenja laureata Beljacki je bio dvije godine u zatvoru bez suđenja, da bi početkom ove godine bio osuđen na deset godina zatvora. On je optužen za pomaganje političkim zatvorenicima, pošto im je njegova organizacija Vesna (Proljeće) davala novac i pomagala u plaćanju sudskih troškova.
Na ceremoniji uručenja nagrade Beljacki nije bio, ali se zato pojavila ruska organizacija Memorijal iako je Moskva od nje tražila da nagradu odbiju.
Organizaciji je početkom 2022. godine zabranjen rad, a duže od 30 godina bavila se razotkrivanjem priča o milionima nevinih ljudi koji su pogubljeni, zarobljeni ili procesuirani tokom sovjetske ere.
Grupa je zatvorena jer nije svoje objave na društvenim mrežama obilježila oznakom „strani agenti“, što je zakonska obaveza.
Nagrada je i godinu dana ranije otišla u Rusiju, kada je 2021. godine ruski istraživački novinar Dmitrij Muratovpodinelio nagradu s filipinskom koleginicom Marijom Resom.
Muratov je 1993. bio jedan od osnivača nezavisnog lista „Nova gazeta“, a Nobelov komitet je u obrazloženju naveo da decenijama brani slobodu govora u Rusiji „pod sve izazovnijim uslovima“.
On je nagradu posvetio svom listu i kolegama s kojima je radio, posebno onima koji su „umrli braneći prava ljudi za slobodu izražavanja“. On je naveo imena šest novinara i saradnika lista koji su ubijeni, među kojima i Ana Politkovska.
„Pošto nijesu više sa nama (Nobelov komitet) je očigledno odlučio da ja to kažem cijelom svijetu. Eto istine, ovo je za njih“, rekao je Muratov.
